Ukąszenie żmii u psów i kotów – objawy i co robić

Ukąszenia żmij u psów i kotów występują najczęściej od kwietnia do października, ze szczytem wiosną. Jad powoduje miejscowy obrzęk i ból, ale może również wpływać na krążenie, krzepnięcie krwi i mięsień sercowy. Ukąszenie zawsze powinno zostać zbadane przez lekarza weterynarii, nawet jeśli zwierzę wydaje się nie mieć żadnych dolegliwości przez pierwszą godzinę.

Czym jest ukąszenie żmii?

Żmija jest jedynym jadowitym wężem w Norwegii. Gatunek ten jest również nazywany „viper”, a obie formy są używane w odniesieniu do tego samego zwierzęcia. Żmija jest ciepłolubna i poszukuje ciepłych powierzchni, dlatego najczęściej można ją spotkać w nasłonecznionych miejscach: na skałach, stosach kamieni, poboczach dróg, stertach gruzu oraz na granicy lasu i łąki. Gryzie, gdy czuje się zagrożona, a nie niesprowokowana.

Psy padają ofiarą ugryzień znacznie częściej niż koty, ponieważ badają teren pyskiem i przeczesują roślinność, w której bytuje robak. U psów ugryzienie często następuje zatem w pysk lub przednią nogę. Koty padają ofiarą ugryzień rzadziej, ale często zgłaszają się na leczenie później, ponieważ właściciel nie zauważył, co się stało. Istnieje również mniej dokumentacji klinicznej dotyczącej leczenia kotów niż psów.

Objawy ukąszenia żmii u psów i kotów

Ślady ugryzień często nie są widoczne. Dwa małe nakłucia w sierści są trudne do znalezienia, a u zwierząt długowłosych są praktycznie niewidoczne. Dlatego brak widocznego ugryzienia niczego nie wyklucza.

Najczęściej spotykane są znaki lokalne:

• obrzęk rozprzestrzeniający się od miejsca ukąszenia, często szybko
• wyraźny ból, często silniejszy niż wskazywałby na to obrzęk
• niebieska lub przebarwiona skóra wokół ukąszenia
• utykanie, jeśli ugryzienie dotyczy kości

Objawy ogólne mogą pojawić się jednocześnie lub dopiero po kilku godzinach:

• letarg i obniżona świadomość
• blade błony śluzowe, szybkie tętno i inne objawy zaburzeń krążenia
• wymioty, biegunka i zmniejszony apetyt
• ciemny lub zabarwiony krwią mocz
• drżenia
• trudności z oddychaniem

Pogorszenie stanu ogólnego jest bardzo częste w ciągu pierwszych 24 godzin. W szwedzkim badaniu 75 psów ukąszonych przez żmiję, 80% z nich miało pogorszony stan ogólny w momencie przyjęcia. Badanie wykazało również wzrost markerów stanu zapalnego i troponiny – markera sercowego – co wskazuje, że jad może wpływać na mięsień sercowy, nawet gdy stan psa wydaje się stabilny. Źródło weterynaryjne: badanie 75 psów ugryzionych przez żmije.

Czy miejsce ukąszenia ma znaczenie?

Miejsce ugryzienia zwierzęcia może mieć wpływ na przebieg choroby. Ugryzienie w nogę może spowodować poważny miejscowy obrzęk i uszkodzenie tkanek, natomiast ugryzienie w głowę może spowodować znaczny obrzęk wokół pyska i pyska. Jeśli obrzęk obejmuje język lub gardło, lub zwierzę ma trudności z oddychaniem, sytuacja jest ostra.

Zarówno ugryzienia w głowę, jak i w nogi mogą prowadzić do poważnego zatrucia. Lekarz weterynarii oceni zatem miejsce ugryzienia, biorąc pod uwagę rozwój obrzęku, bólu, stan ogólny i objawy działań ogólnoustrojowych.

Suche ugryzienie czy wstrzyknięcie jadu?

Żmija wstrzykuje własny jad, a niektóre ukąszenia są suche – wąż gryzie bez wstrzykiwania jadu. Wtedy nie pojawia się obrzęk, a zwierzę nie choruje.

Problem polega na tym, że nie można stwierdzić, jaki to był rodzaj ugryzienia, dopóki nie upłynie kilka godzin. Zwierzę z suchym ugryzieniem i zwierzę z początkowym zatruciem wyglądają na pierwszy rzut oka tak samo. Dlatego zwierzęta z podejrzeniem ugryzienia są zazwyczaj obserwowane w klinice, często przez kilka godzin, aby leczenie mogło zostać rozpoczęte natychmiast, jeśli pojawią się objawy.

Czego nie należy robić?

• Nie czekaj i nie obserwuj. Zwierzęciu należy zapewnić spokój, ale spokój obowiązuje w trakcie transportu, a nie zamiast niego.
• Nie należy stosować opatrunku uciskowego ani opaski uciskowej. Nie poprawia przebiegu choroby, a może pogorszyć miejscowe uszkodzenie tkanek.
• Nie należy odcinać miejsca ukąszenia, ściskać go ani wysysać jadu. Trucizna znajduje się już w tkance, a zabieg powoduje rany i ryzyko infekcji.
• Nie należy przykładać lodu do miejsca ukąszenia. Ochłodzenie pogarsza krążenie w tkankach, które już uległy uszkodzeniu.
• Nie podawaj tabletek kortyzonu. Glikokortykoidów nie zaleca się rutynowo stosować w przypadku ukąszeń żmij. Źródło weterynaryjne: Informacje o truciznach ukąszonych przez żmije.
• Nie podawaj leków przeciwhistaminowych ani innych leków z własnej inicjatywy. Jad żmii nie działa poprzez histaminę, dlatego nie zaleca się stosowania leków przeciwhistaminowych. Podanie tabletki może być złudnym zapewnieniem i opóźnić wizytę u weterynarza.
• Nie podawaj środków przeciwbólowych przeznaczonych dla ludzi. Zarówno paracetamol, jak i leki przeciwzapalne mogą powodować poważne zatrucia, przy czym te drugie są szczególnie szkodliwe dla zwierząt z zaburzeniami krążenia.

Jeśli zwierzę już zażyło lek przeznaczony dla ludzi, prosimy o podanie sposobu przygotowania, mocy, ilości i czasu podania. Dowiedz się więcej zatrucie u psów og zatrucie u kotów.

Leczenie u weterynarza

Lekarz weterynarii oceni krążenie, stopień obrzęku, ból i wszelkie objawy ogólne. Leczenie jest dostosowane do stopnia nasilenia i może obejmować:

• dożylna terapia płynami
• łagodzenie bólu dostosowane do charakteru i stanu
• monitorowanie krążenia, rytmu serca i rozwoju obrzęków
• badania krwi, w tym w celu oceny zdolności krzepnięcia krwi, czynności nerek i objawów chorób serca
• surowica przeciwjadowa, gdy jest wskazana

Nie wszystkie zwierzęta potrzebują wszystkiego. Zwierzę z niewielkim obrzękiem i nienaruszonym stanem ogólnym może dobrze reagować na obserwację, natomiast zwierzę z rozległym obrzękiem lub objawami ogólnymi wymaga szybkiego i aktywnego leczenia.

Kiedy stosuje się surowicę?

Antidotum, często nazywane odtrutką, to specyficzne leczenie przeciwko samemu jadowi. U psów jest ono szczególnie zalecane w przypadku ugryzień w okolicę głowy, ugryzień w kości z wyraźnymi objawami miejscowymi oraz u wszystkich psów z ogólnym stanem chorobowym.

Ważny jest czas. Surowicę należy podać jak najszybciej, a jej skuteczność maleje z czasem. To jeden z głównych powodów, dla których ukąszenia żmii nie należy leczyć w domu. W przypadku kotów doświadczenie jest bardziej ograniczone niż w przypadku psów, a lekarz weterynarii ocenia jej zastosowanie indywidualnie. Źródło weterynaryjne: ukąszenie żmii w katalogu weterynaryjnym.

A co z kortyzonem?

Kortyzon od dawna budzi kontrowersje w przypadku ukąszeń żmij. Randomizowane, podwójnie ślepe, kontrolowane placebo badanie 75 psów ukąszonych przez żmije nie wykazało wpływu pojedynczej dawki prednizolonu na objawy kliniczne ani wyniki badań krwi. Psy, którym podano surowicę przeciwjadową, zostały wykluczone z badania, więc wyniki odnoszą się do kortyzonu stosowanego jako środek wspomagający u psów, które jej nie otrzymały. Wniosek był taki, że rutynowe stosowanie nie jest konieczne, a glikokortykosteroidy nie są obecnie rutynowo zalecane. Leki przeciwhistaminowe również nie są uwzględnione w zalecanym leczeniu ukąszeń żmij.

Jakie są rokowania?

Większość psów i kotów, które szybko trafią do weterynarza i otrzymają niezbędne leczenie, wyzdrowieje po ukąszeniu żmii. Rokowanie zależy od takich czynników, jak ilość wstrzykniętego jadu, miejsce ukąszenia, wielkość i stan zdrowia zwierzęcia oraz ewentualne powikłania ogólne.

Ciężkie zatrucie może spowodować niewydolność krążenia, rozległe uszkodzenia tkanek oraz wpłynąć na krew, serce lub nerki, między innymi. Dlatego ważne jest monitorowanie zwierzęcia nawet po ustąpieniu początkowego obrzęku lub letargu.

Dalsze postępowanie po ukąszeniu żmii

Większość zwierząt wraca do zdrowia, ale proces ten może trwać od kilku dni do kilku tygodni. Obrzęk stopniowo ustępuje, a skóra w miejscu ukąszenia może ciemnieć, a w niektórych przypadkach łuszczyć się, pozostawiając ranę wymagającą pielęgnacji.

Po powrocie do domu należy zapewnić psu lub kotu spokój i unikać forsownej aktywności. W przypadku psów często zaleca się ograniczenie aktywności przez około 1–2 tygodnie po ukąszeniu żmii, ale konieczność takiej aktywności zależy od stopnia nasilenia zatrucia. Należy postępować zgodnie z zaleceniami lekarza weterynarii, który badał zwierzę.

Wizyta kontrolna może być konieczna po około 1–2 tygodniach, zwłaszcza jeśli u zwierzęcia wystąpiły objawy ogólne, znaczny obrzęk lub nieprawidłowości w wynikach badań krwi. Badania krwi służą między innymi do monitorowania czynności nerek, wartości krwi i objawów zawału serca. Lekarz weterynarii ocenia potrzebę i czas wykonania badania indywidualnie. Powikłania mogą rozwinąć się po ostrej fazie, dlatego należy skontaktować się z lekarzem wcześniej, jeśli stan się pogorszy.

Skontaktuj się z nami ponownie, jeśli zwierzę stanie się bardziej ospałe, przestanie jeść, pojawi się nowy lub większy obrzęk, będzie miało duszności lub jeśli w miejscu ukąszenia rozwinie się rana.

Jak zmniejszyć ryzyko

• Trzymaj psa na smyczy w rejonach, w których występują żmije, szczególnie wiosną.
• Unikaj stert kamieni, stert gruzu, nagrzanych słońcem kamieni i wysokiej trawy na poboczach dróg.
• Należy zachować szczególną ostrożność w słoneczne dni na początku sezonu, gdy robak leży nieruchomo, ogrzewa się i powoli się oddala.
• Jeśli spotkasz węża: odejdź spokojnie. Żmija nie atakuje, tylko się broni.

Nie ma szczepionki przeciwko żmijom. Zapobieganie polega na unikaniu kontaktu z nimi i szybkim udaniu się do lekarza weterynarii, jeśli do niego dojdzie.